Trong những năm gần đây, đầu tư thông qua hoạt động mua bán, sáp nhập doanh nghiệp (M&A) đã trở thành một xu hướng đầu tư có tiềm năng to lớn tại Việt Nam. Chính vì lẽ đó, thuật ngữ M&A dần phổ biến hơn trên các bài báo kinh tế, trong các diễn đàn tài chính, cũng như trong chiến lược phát triển của nhiều tập đoàn. Không chỉ dừng lại ở việc “mua – bán” thông thường, M&A còn là công cụ tái cấu trúc mạnh mẽ, giúp doanh nghiệp giải quyết khó khăn về vốn, mở rộng thị phần, tận dụng lợi thế cạnh tranh và đón đầu xu thế hội nhập. Vậy M&A là gì? Có những hình thức M&A phổ biến?
1. Hoạt động M&A là gì?
M&A là viết tắt của hai cụm từ tiếng Anh: Mergers (Sáp nhập) và Acquisitions (Mua lại). Cụ thể hoạt động M&A là hoạt động giành quyền kiểm soát doanh nghiệp thông qua hình thức sáp nhập hay mua lại một phần (số cổ phần) hoặc toàn bộ doanh nghiệp khác.
Trong đó:
- Mergers (Sáp nhập): Công ty A mua lại cổ phần hoặc toàn bộ tài sản của công ty B để kiểm soát và sáp nhập công ty B vào tổ chức của mình.
- Acquisitions (Mua lại) Hai công ty A và B hợp nhất với nhau để tạo thành một công ty mới hoặc hợp nhất các hoạt động kinh doanh để cùng hướng đến mục tiêu chiến lược chung.
Các giao dịch M&A sẽ mang lại nhiều lợi thế cho doanh nghiệp, bao gồm mở rộng thị phần, nâng cao hiệu quả hoạt động, tối ưu hóa lực lượng lao động, giảm chi phí và cơ hội tận dụng các công nghệ được chuyển giao. Các giao dịch M&A trao quyền cho các doanh nghiệp tận dụng sức mạnh tổng hợp và mở ra giá trị đáng kể.
2. Các hình thức M&A phổ biến
M&A theo chiều ngang
M&A theo chiều ngang diễn ra khi hai hay nhiều doanh nghiệp cùng ngành hoặc cùng lĩnh vực kinh doanh sáp nhập hoặc mua lại lẫn nhau. Mục tiêu chủ yếu là gia tăng thị phần, mở rộng quy mô và nâng cao sức mạnh cạnh tranh trong chính ngành nghề đó.
Hình thức M&A này thường giúp doanh nghiệp giảm sự trùng lặp trong hoạt động, tận dụng nguồn lực chung và loại bỏ đối thủ trực tiếp, từ đó tạo ra hiệu quả kinh doanh lớn hơn và củng cố vị thế trên thị trường.
M&A theo chiều dọc
M&A theo chiều dọc diễn ra khi một doanh nghiệp thực hiện sáp nhập hoặc mua lại các đơn vị nằm trong chuỗi cung ứng hoặc kênh phân phối của mình. Mục đích là tăng quyền kiểm soát đối với toàn bộ quá trình sản xuất – kinh doanh, từ khâu nguyên liệu đầu vào cho đến sản phẩm/dịch vụ đến tay khách hàng.
Hình thức M&A này giúp doanh nghiệp giảm thiểu sự phụ thuộc vào bên trung gian, kiểm soát tốt hơn về chất lượng và chi phí, đồng thời củng cố vị thế cạnh tranh trên thị trường. Việc nắm giữ nhiều khâu trong chuỗi giá trị cũng tạo điều kiện cho doanh nghiệp chủ động hơn trước biến động của thị trường và xây dựng lợi thế dài hạn.
M&A kết hợp
M&A kết hợp diễn ra khi các doanh nghiệp không cùng ngành nghề hoặc lĩnh vực tiến hành sáp nhập hoặc mua lại nhau. Các bên có thể sở hữu sản phẩm, dịch vụ khác nhau, nhưng thông qua việc kết hợp, họ tận dụng được lợi thế đa dạng về nguồn lực, tài chính và hệ thống quản lý.
Mục tiêu chính của hình thức này là đa dạng hóa hoạt động kinh doanh, mở rộng quy mô và phạm vi hoạt động, đồng thời giảm thiểu rủi ro khi chỉ phụ thuộc vào một ngành. Bên cạnh đó, M&A kết hợp còn tạo hiệu ứng cộng hưởng trong các mảng như quản trị thương hiệu, phân phối, nghiên cứu – phát triển, giúp doanh nghiệp gia tăng sức mạnh và duy trì tăng trưởng dài hạn.
Tạm kết
Có thể thấy, hoạt động M&A không chỉ đơn thuần là câu chuyện “mua – bán” doanh nghiệp, mà còn là một chiến lược tăng trưởng và tái cấu trúc quan trọng trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt và hội nhập sâu rộng. Tùy theo mục tiêu và định hướng, doanh nghiệp có thể lựa chọn hình thức M&A ngang, dọc hay kết hợp để tận dụng tối đa lợi thế thị trường, nguồn lực và công nghệ.
Tại Việt Nam, M&A ngày càng khẳng định vai trò là động lực thúc đẩy tái cơ cấu kinh tế, mở rộng cơ hội đầu tư và tạo ra giá trị mới cho cả doanh nghiệp lẫn nền kinh tế. Trong giai đoạn tới, cùng với sự hoàn thiện của khung pháp lý và sự tham gia mạnh mẽ từ nhà đầu tư trong và ngoài nước, hoạt động M&A chắc chắn sẽ tiếp tục bùng nổ và trở thành một trong những kênh đầu tư hấp dẫn hàng đầu.
